Το δίλημμα των αποκρατικοποιήσεων

Του Κώστα Καστρινάκη

Η επίτευξη του στόχου των αποκρατικοποιήσεων, ύψους 50 δισ. ευρώ έως το 2015, αποτέλεσε μία από τις σημαντικότερες παραμέτρους και προϋποθέσεις για την έγκριση του πρώτου συμφώνου αναδιάρθρωσης του χρέους μεταξύ της Ελλάδας και των δανειστών της. Αυτή ήταν μία, κατ' αρχήν, πολιτική δέσμευση. Γρήγορα, συνειδητοποιήθηκε το μέγεθος της δυσκολίας του εγχειρήματος. Η Ελλάδα είναι μία χώρα της οποίας η πολιτική διοίκηση έχει αρνηθεί επί σειρά δεκαετιών τη μείωση του κρατικού τομέα, ακυρώνοντας στην πράξη τις όποιες κατά καιρούς εξαγγελίες. Τα τελευταία 20 χρόνια εισπράχθηκαν 24 δισ. ευρώ (δηλαδή 1,2 δισ. ευρώ το χρόνο, ή 0,5% του παλαιού ΑΕΠ) μέσω μετοχοποιήσεων, όπου το ελληνικό κράτος διατηρούσε τον έλεγχο. Ως φυσικό επακόλουθο, οι στόχοι αναθεωρήθηκαν και επαναπροσδιορίστηκαν στην πραγματοποίηση εσόδων 19 δισ. ευρώ έως το 2015 και στην ολοκλήρωση επίτευξης του στόχου των 50 δισ. ευρώ μέχρι το τέλος (ή και αργότερα;) του 2017.

Σύμφωνα με το ΤΑΙΠΕΔ, το 50% των εσόδων προσδοκάται από αξιοποίηση γης, περίπου το ένα τρίτο από υποδομές και περίπου 15% από πώληση μετοχών. Νέες αναθεωρήσεις στόχων δεν αποκλείονται. Οι δυσχέρειες για την επίτευξη των στόχων, αναθεωρημένων ή μη, είναι δυσθεώρητες και προκαλούνται από μία σειρά παραγόντων:

  • Η μαζική εκχώρηση ακινήτων για αξιοποίηση και με δεδομένες τις συνθήκες των αγορών δεν μπορεί παρά να ασκήσει ισχυρές πιέσεις συμπίεσης των αξιών.
  • Οι χρηματιστηριακές αξίες έχουν φτάσει στα χαμηλότερα επίπεδα της 15ετίας.
  • Ο κίνδυνος εξόδου από το ευρώ και επιστροφής στη δραχμή πάγωσε κάθε επενδυτικό ενδιαφέρον. Αν και μετά την έγκριση του δεύτερου προγράμματος αναδιάρθρωσης του χρέους οι φόβοι για έξοδο από το ευρώ διασκεδάστηκαν κάπως, εξακολουθούν να παραμένουν.
  • Οι κερδοσκοπικές διαθέσεις είναι υπαρκτές και θα συνεχίσουν να πιέζουν για επίτευξη ακόμη χαμηλότερων τιμών.

Μήπως, κυνηγώντας το στόχο της μεγιστοποίησης εισπράξεων από το πρόγραμμα των αποκρατικοποιήσεων, χάνουμε δύο στόχους; Πρώτον, το συνολικό ποσό που αναμένεται να εισπραχθεί, το οποίο σε κάθε περίπτωση θα υποληφθεί των προσδοκιών. Δεύτερον, και ίσως σημαντικότερο, την απώλεια της ευκαιρίας να επιτευχθεί η ουσιαστική μείωση του μεγέθους του κράτους μέσω της δημιουργίας επενδύσεων σε κρίσιμους κλάδους (τουρισμός, ενέργεια, μεταφορές, διακίνηση προϊόντων, φυσικοί πόροι), όχι με κριτήριο την είσπραξη τιμήματος, αλλά τις επενδύσεις και τη δημιουργία θέσεων εργασίας.
Το πραγματικό όφελος της χώρας από τις αποκρατικοποιήσεις έγκειται ιδιαίτερα στη μείωση του μεγέθους του κρατικού μηχανισμού, με αποδεδειγμένη την αναποτελεσματικότητά του και η διευκόλυνση επενδύσεων που θα ξεφεύγουν από τα κρατικιστικά κλισέ σχεδόν ολόκληρης της μεταπολεμικής περιόδου, θα προσελκύσουν ξένα κεφάλαια, θα δημιουργήσουν πολλαπλασιαστικά οφέλη στην οικονομία και θα δημιουργήσουν θέσεις εργασίας. Με λίγα λόγια, θα φέρουν τη διακαώς επιζητούμενη ανάπτυξη.

Ενδιαφέρουσα είναι η περίπτωση του ΟΛΠ. Μετά από υπερτριετείς προσπάθειες και χάρη στην επιμονή των Κινέζων, επετεύχθη η είσοδος της COSCO στη διαχείριση του Προβλήτα ΙΙ, με τον Προβλήτα Ι να παραμένει υπό τη διαχείριση του ΟΛΠ. Τα οικονομικά αποτελέσματα της χρήσης 2011 (πρώτης χρονιάς πλήρους λειτουργίας της COSCO) έναντι αυτής του 2010, ήταν καταλυτικά: στον Προβλήτα ΙΙ, η διακίνηση containers αυξήθηκε κατά 73%. Το πλέον εντυπωσιακό ήταν η αντίστοιχη αύξηση στον Προβλήτα Ι, ύψους 55% σε σύγκριση με το 2010. Τα φορτία transit στο ίδιο διάστημα αυξήθηκαν κατά 88%. Η παραγωγικότητα στο Σταθμό Containers που διαχειρίζεται ο ΟΛΠ αυξήθηκε κατά 35%, ενώ ο χρόνος αναμονής των εμπορικών πλοίων το 2011 έφτασε στη μία ώρα και επτά λεπτά, από τρεις ώρες το 2010! Προφανώς, η λειτουργία της COSCO στον Προβλήτα ΙΙ έδρασε καταλυτικά στις αποδόσεις του ΟΛΠ, και σταδιακά οι δύο οργανισμοί ξαναβάζουν τον Πειραιά στο χάρτη του διεθνούς εμπορίου.

Τι χρειαζόμαστε; Ενα ή δύο μεγάλα έργα: το Ελληνικό και το πρόγραμμα ΗΛΙΟΣ στην παραγωγή ηλιακής ενέργειας, είναι έργα μακράς διάρκειας και πρωτόγνωρου ύψους επενδύσεων, για τα δεδομένα της χώρας, με προφανή διεθνή αντίκτυπο. Είναι απαραίτητα για τη δημιουργία του αναγκαίου κλίματος αλλά και για την ουσία που εμπεριέχουν.
Πέραν αυτών, το κριτήριο επιτυχούς υλοποίησης του προγράμματος αποκρατικοποιήσεων δεν πρέπει να είναι το πόσα χρήματα θα εισπράξουμε, αλλά το πόσα επενδυτικά σχέδια θα εγκρίνονται κάθε χρόνο, ποια ποσά θα επενδύονται και πόσες θέσεις εργασίας θα δημιουργούνται. Εδώ, η ταχύτητα μετράει. Το πρόγραμμα αποκρατικοποιήσεων χρειάζεται απενοχοποίηση, πιο ψύχραιμη θεώρηση και μεγάλες ταχύτητες πλέον.