Οι σχέσεις Ελλάδας-Ισραήλ σε μία εποχή αστάθειας

Του Efraim Inbar

Η πρόσφατη ανακάλυψη κοιτασμάτων φυσικού αερίου στα ανοιχτά του Ισραήλ προσφέρει ένα δίαυλο συνεργασίας μεταξύ του Ισραήλ και της Ελλάδας. Το Ισραήλ βλέπει την Ελλάδα όχι μόνον ως καταναλωτή φυσικού αερίου, αλλά και ως έναν ευρωπαϊκό κόμβο, μέσω του οποίου μπορεί να διοχετευτεί και να πωληθεί το ισραηλινό αέριο. Το τελευταίο, άλλωστε, θα μειώσει την ενεργειακή εξάρτηση της Ευρώπης από τη Ρωσία, και παράλληλα θα αποδυναμώσει το ρόλο που διαδραματίζει η Τουρκία ως ενεργειακή γέφυρα μεταξύ Ανατολής και Δύσης. Αυτά τα συμφέροντα που μοιράζονται η Ελλάδα και το Ισραήλ ασκούν ασφαλώς γεωπολιτικές επιπτώσεις που ξεπερνούν τη σφαίρα της βελτίωσης των σχέσεων σε διμερές επίπεδο.

Η πολιτικοστρατιωτική συνεργασία ανάμεσα στις δύο χώρες αποτελεί ένα νέο φαινόμενο. Η περίπτωση της Ελλάδας είναι ενδιαφέρουσα, καθώς είναι μία από τις λιγότερο φιλικές χώρες της ΕΕ απέναντι στο Ισραήλ, τόσο εξαιτίας των παραδοσιακά καλών σχέσεων που διατηρεί με τον αραβικό κόσμο, όσο και λόγω της επιθυμίας της να κερδίσει την υποστήριξη του μουσουλμανικού κόσμου στο Κυπριακό. Η παραδοσιακή κλίση της χώρας προς τα αριστερά, ο διαδεδομένος αντιαμερικανισμός, καθώς και τα συμφέροντα της εκκλησίας στους Αγίους Τόπους λειτούργησαν, επίσης, αποτρεπτικά στην καλλιέργεια καλών σχέσεων μεταξύ των δύο μεσογειακών κρατών. Η Αθήνα ανέπτυξε πλήρεις διπλωματικές σχέσεις με την Ιερουσαλήμ μόλις το 1990, ενώ η προώθηση των δεσμών μεταξύ Ισραήλ και Τουρκίας κατά τη δεκαετία του 1990 απέτρεψε την καλλιέργεια των διμερών σχέσεων Αθήνας και Ιερουσαλήμ.

Η βελτίωση των ελληνοϊσραηλινών σχέσεων, συμπεριλαμβανομένης και της στρατιωτικής διάστασης, αποτελεί τμήμα της προσπάθειας της Ελλάδας να επωφεληθεί από την επιδείνωση των σχέσεων Τουρκίας-Ισραήλ. Η Ελλάδα ήταν ανέκαθεν ανήσυχη απέναντι στη στρατηγική συνεργασία της Αγκυρας με την Ιερουσαλήμ. Καθώς, όμως, οι σχέσεις με την Τουρκία άρχισαν να επιδεινώνονται -ως αποτέλεσμα της ενίσχυσης του ισλαμικού στοιχείου στην εξωτερική πολιτική της Αγκυρας-, το Ισραήλ προσπάθησε να βελτιώσει τις σχέσεις του με την Ελλάδα και την Κύπρο. Το Ισραήλ ενδιαφέρεται για μία ευρύτερη συνεργασία με τα κράτη της Ανατολικής Μεσογείου. Επιπλέον, η χώρα χρειάζεται ένα μεγαλύτερο εναέριο χώρο, για να κινηθεί η αεροπορία της, δεδομένου ότι η επικράτειά της είναι εξαιρετικά περιορισμένη. Επιπρόσθετα, το ισραηλινό ναυτικό ενδιαφέρεται να συνεργαστεί με το ελληνικό. Αλλωστε, η αλλαγή της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής ανησυχεί σε μεγαλύτερο βαθμό την Ελλάδα, από οποιοδήποτε άλλο ευρωπαϊκό κράτος. Η ενίσχυση του ρόλου της Τουρκίας στις βαλκανικές χώρες με οθωμανικό παρελθόν φέρνει εγγύτερα την Αθήνα και την Ιερουσαλήμ. Παρόμοια, η στενότερη προσέγγιση του Ιράν εκ μέρους της Τουρκίας έχει ενισχύσει τους φόβους της Ελλάδας και του Ισραήλ για την αύξηση της ικανότητας του Ιράν να προβάλει την ισχύ του από το Λίβανο στα Βαλκάνια και την Ευρώπη. Αμφότερα τα κράτη αναγνωρίζουν, επίσης, ότι η -υπό τουρκική κατοχή- βόρεια Κύπρος θα μπορούσε να λειτουργήσει ως βάση για τον ισλαμισμό, προκειμένου να εδραιώσει τη θέση του στην Ανατολική Μεσόγειο, αλλά και να διεισδύσει στην Ευρώπη.

Οι ασκήσεις της ισραηλινής αεροπορίας στον ελληνικό εναέριο χώρο θα μπορούσαν να αποτελέσουν προάγγελο μίας ευρύτερης πολιτικής και στρατιωτικής συνεργασίας. Ασφαλώς, το Ισραήλ μπορεί σε αντάλλαγμα να προσφερθεί να πουλήσει όπλα και στρατιωτική τεχνολογία. Η συνεργασία στον εντοπισμό των τρομοκρατών και των παράνομων δραστηριοτήτων στην Ανατολική Μεσόγειο αποτελεί μία ακόμη ανάγκη στρατηγικής σημασίας για τις δύο χώρες. Ακόμα, μπορεί να ενσωματωθεί σε μία ευρύτερη προσπάθεια της Δύσης στο συγκεκριμένο μέτωπο. Τα κοινά ενεργειακά συμφέροντα ενισχύουν περαιτέρω τους διμερείς δεσμούς. Τέλος, η Ελλάδα μπορεί ως μέλος της ΕΕ και του ΝΑΤΟ να βελτιώσει την πρόσβαση του Ισραήλ σε αυτούς τους θεσμούς. Η Ιερουσαλήμ, εξάλλου, ενδιαφέρεται να αναβαθμίσει τις σχέσεις της και με τους δύο διεθνείς οργανισμούς.