Προβλήματα και ευκαιρίες για την Ευρώπη

Του Παναγιώτη Κουτσουμπέλη

Η Μεσόγειος αλλάζει με γοργά βήματα. Μετεξελίσσεται κοινωνικά, πολιτικά, οικονομικά και περιβαλλοντικά. Οι αλλαγές που συντελούνται είναι τόσο έντονες που διαμορφώνουν με «βίαιο» πολλές φορές τρόπο, ένα νέο τοπίο, το οποίο απέχει κατά πολύ από αυτό που έως σήμερα γνωρίζαμε. Πολιτειακές αλλαγές και πολιτικές ανακατατάξεις, εκδημοκρατισμός και κοινωνία πολιτών, τεχνολογία και μέσα κοινωνικής δικτύωσης, νέοι ενεργειακοί παίκτες, περιβαλλοντικά προβλήματα, κοινωνική και οικονομική αστάθεια, ανταγωνισμός δυνάμεων. Ολα τα παραπάνω συνθέτουν ένα εκρηκτικό μείγμα αλλαγών, το οποίο θα διαμορφώσει σε μεγάλο βαθμό την επόμενη ημέρα, κυρίως των μη ευρωπαϊκών κρατών της μεσογειακής λεκάνης.

Η «αραβική άνοιξη» και οι προσπάθειες για πολιτικό εκδημοκρατισμό στην Αίγυπτο, τη Συρία, τη Λιβύη, την Τυνησία, την Αλγερία και το Μαρόκο, αποτελούν τη μία μόνο διάσταση των αλλαγών. Από την άλλη, η αποκάλυψη ενεργειακών κοιτασμάτων στην Ανατολική Μεσόγειο αναζωπυρώνει την ένταση στο εύφλεκτο τρίγωνο Κύπρου-Ελλάδας-Τουρκίας, αναδεικνύοντας νέους ενεργειακούς παίκτες και οριοθετώντας νέες συμμαχίες, με το Ισραήλ να συμμετέχει ενεργά στη διαμόρφωση της νέας ισορροπίας δυνάμεων στην περιοχή.

Την ίδια στιγμή, κινητικότητα παρατηρείται και στο Μεσανατολικό, με τον Παλαιστίνιο πρόεδρο να ζητά από το βήμα του ΟΗΕ την αναγνώριση επίσημου παλαιστινιακού κράτους, ενώ το Κυπριακό εξακολουθεί να παραμένει μία ανοιχτή πληγή για τον ευρωπαϊκό πολιτισμό. Τέλος, τα ευρωπαϊκά μεσογειακά κράτη κλυδωνίζονται δυνατά από την οικονομική κρίση, με την Ελλάδα να βρίσκεται στην πιο δεινή θέση, κάτι που ίσως τα αναγκάσει να επαναπροσδιορίσουν τις προτεραιότητές τους στη Μεσόγειο.

Ταυτόχρονα με την πολιτική, την οικονομία και την ενέργεια, η Μεσόγειος επηρεάζεται και από τις συνέπειες του φαινομένου της κλιματικής αλλαγής. Η υποβάθμιση του περιβάλλοντος, οι υδάτινοι πόροι που συνεχώς μειώνονται, η ερημοποίηση μεγάλων εκτάσεων, το ζήτημα της ανακύκλωσης του νερού, οι επιπτώσεις της χωρίς όριο αλίευσης, δημιουργούν ένα δεύτερο μεγάλο κύκλο αλλαγών που επηρεάζει καθοριστικά τους λαούς και το μέλλον της Μεσογείου.

Σε όλες τις παραπάνω αλλαγές που ταυτόχρονα συνιστούν και προκλήσεις πολιτικής για την Ευρώπη, η Ευρωπαϊκή Ενωση οφείλει να απαντήσει πειστικά. Η αναθέρμανση της «Ενωσης για τη Μεσόγειο» πρέπει να είναι το πρώτο και αναγκαίο βήμα για τη θετική εμπλοκή της ΕΕ στη διαχείριση των δομικών αλλαγών που λαμβάνουν χώρα στην περιοχή.

Η ανάληψη στοχευμένων πρωτοβουλιών και στους έξι θεματικούς άξονες της Ενωσης για τη Μεσόγειο αποτελεί μία καλή και καθ’ όλα χρήσιμη αφετηρία εμπλοκής της ΕΕ στο νέο τοπίο που σταδιακά διαμορφώνεται, απόλυτα συμβατή με τα αιτήματα εκδημοκρατισμού, εκσυγχρονισμού και ανάπτυξης, τα οποία εκφράζουν οι τοπικές κοινωνίες των πολιτών.
Η προώθηση ενός ολοκληρωμένου πακέτου δράσεων και πρωτοβουλιών από πλευράς ΕΕ, προσαρμοσμένου στις τοπικές ιδιαιτερότητες και ιδιομορφίες, με σκοπό την ομαλή μετάβαση προς τη δημοκρατία των αραβικών κρατών της Μεσογείου, θα ήταν ιδιαιτέρως χρήσιμη, τώρα που τα συγκεκριμένα κράτη βρίσκονται στη φάση της μετάβασης και είναι αρκετά ευάλωτα. Τα παραπάνω μέτρα καλό θα ήταν να συνδυαστούν και με μία νέα ευρωπαϊκή πρωτοβουλία για την επανέναρξη των διαπραγματεύσεων στο Μεσανατολικό, η λύση του οποίου αποτελεί το «κλειδί» για την ειρήνη και την ευημερία της ευρύτερης περιοχής.

Τέλος, μέσα από τις παραπάνω πρωτοβουλίες η χώρα μας μπορεί να διαδραματίσει έναν καθοριστικό ρόλο και να ενισχύσει με τον τρόπο αυτό τη θέση της στο νέο διπλωματικό σκηνικό που σχηματίζεται μέσα από τις πολιτικές και κοινωνικές εξελίξεις που λαμβάνουν χώρα στην Ανατολική Μεσόγειο (συμμαχία με το Ισραήλ, ενέργεια, κλπ.).