Σωστή αξιοποίηση της αλλαγής συσχετισμών

Του Ανδρέα Θεοφάνους

Ανέκαθεν διαμέσου των αιώνων, η Ανατολική Μεσόγειος ήταν γεωστρατηγικά μία σημαντική περιοχή. Μεταξύ άλλων, αποτελεί σημείο επαφής Ανατολής και Δύσης, οικονομικού Νότου και Βορρά, καθώς και τριών θρησκειών. Σημειώνεται ότι αποτελεί ταυτόχρονα σημείο επαφής τριών ηπείρων, αλλά και ενεργειακό και εμπορικό κόμβο. Εκ των πραγμάτων, η Κύπρος επηρεαζόταν άμεσα από τους ανταγωνισμούς των διάφορων δυνάμεων. Στο πλαίσιο αυτό είναι δυνατόν να επεξηγηθούν διάφορα ιστορικά δεδομένα και εξελίξεις που έλαβαν χώρα, όπως η παρουσία της Βρετανίας και εν μέρει τα τραγικά γεγονότα του 1974. Με το ίδιο σκεπτικό υπογραμμίζεται ότι είναι δυνατόν ανάλογα γεγονότα, ανταγωνισμοί και συσχετισμοί δυνάμεων και συμφερόντων να επηρεάσουν την περαιτέρω πορεία της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Είχε, επίσης, σωστά επισημανθεί αμέσως μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου ότι η Ανατολική Μεσόγειος σχηματίζει δύο γεωστρατηγικά και γεωοικονομικά τρίγωνα ως ακολούθως: βορειοανατολικά με τη Μαύρη και την Κασπία θάλασσα και νοτιοανατολικά με τη Μέση Ανατολή και τον Περσικό Κόλπο. Στο πλαίσιο αυτό είχε τονιστεί η αναβαθμισμένη σημασία της, καθώς οι περιοχές αυτές διαθέτουν πλούσιες ενεργειακές πηγές και αναδυόμενες αγορές. Σήμερα με την ανακάλυψη κοιτασμάτων αερίου και πιθανώς πετρελαίου στην καρδιά της Ανατολικής Μεσογείου η σημασία της αυξάνεται ακόμη περισσότερο. Παράλληλα, αναβαθμίζεται ουσιαστικά η θέση της Κυπριακής Δημοκρατίας. Το μεγάλο στοίχημα για την Κύπρο είναι η προώθηση και η διαχείριση μιας ολοκληρωμένης ενεργειακής πολιτικής, η οποία εκτός από οικονομικά οφέλη δύναται να οδηγήσει και σε πολιτικά και γεωστρατηγικά οφέλη.

Στη σημερινή φάση η Τουρκία με τις επιλογές της έχει διαταράξει διάφορα δεδομένα και ισορροπίες. Μεταξύ άλλων, σημειώνεται ότι η τουρκική ηγεσία σήμερα θέλει να έχει μία στρατηγική πρωταγωνιστική παρουσία στην Ανατολική Μεσόγειο με τρόπο που αμφισβητεί δικαιώματα άλλων χωρών της περιοχής. Αυτό έχει οδηγήσει σε μία σταδιακή επιδείνωση των σχέσεων με το Ισραήλ, ενώ, ταυτόχρονα, η στάση της έχει προβληματίσει σοβαρά τις ΗΠΑ. Η Αγκυρα δεν αναγνωρίζει το δικαίωμα ύπαρξης της Κυπριακής Δημοκρατίας και -όπως αναμενόταν- ούτε τα κυριαρχικά της δικαιώματα στην αποκλειστική της οικονομική ζώνη. Παράλληλα, αμφισβητεί συνεχώς τα κυριαρχικά δικαιώματα της Ελλάδας. Ταυτόχρονα, θέλει να εμφανίζεται ως ηγέτιδα χώρα των μουσουλμανικών χωρών. Επιπρόσθετα, θα πρέπει να αξιολογηθούν σωστά τα γεγονότα τα οποία λαμβάνουν χώρα σε σχέση με την «αραβική άνοιξη». Ο ευρύτερος χώρος της Μέσης Ανατολής βρίσκεται στη δίνη αναταραχών και αλλαγών. Προφανώς, το προηγούμενο υπόδειγμα έχει καταρρεύσει χωρίς να είναι ξεκάθαρο ποια θα είναι η διάδοχη κατάσταση.

Ολα αυτά τα δεδομένα δημιουργούν νέες ανάγκες, καθώς και μία δυναμική που αναγκάζουν την Κυπριακή Δημοκρατία και την Ελλάδα να αξιολογήσουν σωστά το περιβάλλον και να προχωρήσουν ανάλογα. Σαφώς, ο στόχος θα έπρεπε να ήταν η προώθηση και σφυρηλάτηση συνεργασιών και συμμαχιών σε διάφορα επίπεδα με στόχο την εξασφάλιση της ασφάλειας, της ευημερίας και της συνεργασίας. Δυστυχώς, όμως, στη σημερινή συγκυρία η Ελλάδα βρίσκεται υπό κατάσταση κατάρρευσης και δεν μπορεί να λειτουργήσει ολοκληρωμένα και ορθολογιστικά. Αντίστοιχα, και η Κυπριακή Δημοκρατία βρίσκεται στη δίνη μιας ευρύτερης κρίσης που προς το παρόν δεν της επιτρέπει να μεγιστοποιήσει τα οφέλη από τις ευκαιρίες που υφίστανται.

Η μεγάλη πρόκληση για την Κύπρο είναι ακριβώς να ξεπεράσει τη δική της κρίση και να χαράξει μία νέα δημιουργική πορεία. Εάν το πετύχει, θα είναι σε θέση να συμβάλει αποφασιστικά και στην επιτυχή αντιμετώπιση της κρίσης στην Ελλάδα. Εάν οι δύο αυτές χώρες τελικά αντεπεξέλθουν με επιτυχία και αποκτήσουν ρόλο και προσφέρουν στους συμμάχους και εταίρους τους «προστιθέμενη αξία» σε διάφορα επίπεδα, τότε μπορούν να προσβλέπουν με αισιοδοξία στο μέλλον. Σε διαφορετική περίπτωση, η θέση τους στο περιφερειακό, στο ευρύτερο ευρωπαϊκό και διεθνές περιβάλλον θα υποβαθμιστεί περαιτέρω, με αποτέλεσμα να δημιουργηθούν επιπρόσθετα ελλείμματα ασφάλειας και να απολεσθεί η ευκαιρία για μία νέα πορεία ανάπτυξης και ευημερίας.