Ενα χρήσιμο αναπτυξιακό εργαλείο

Του Νίκου Μαντζούφα

Η Ελλάδα έχει μακρά πείρα σε έργα Συμπράξεων Δημοσίου και Ιδιωτικού Τομέα (ΣΔΙΤ), καθώς έχει αξιοποιήσει στο παρελθόν διάφορες μορφές συμπράξεων. Η εφαρμογή των έργων ΣΔΙΤ σε μεγάλα έργα παραχώρησης (γέφυρα Ρίου-Αντιρρίου, αεροδρόμιο Ελευθέριος Βενιζέλος κλπ.), καθώς και η διεθνής εμπειρία κατέδειξε ότι τα έργα ΣΔΙΤ μπορούν να επεκταθούν με επιτυχία και σε μικρότερης κλίμακας έργα.

Η Ελλάδα έχει ένα ικανοποιητικό νομικό πλαίσιο υλοποίησης έργων ΣΔΙΤ, ενώ πρόσφατα με νομοθετική τροπολογία καθορίστηκε ξεκάθαρο φορολογικό πλαίσιο, καθιστώντας τις ΣΔΙΤ ένα ολοκληρωμένο και αποτελεσματικό εργαλείο ενεργοποίησης της ιδιωτικής επενδυτικής πρωτοβουλίας, προσέλκυσης επενδύσεων και ενίσχυσης της ανάπτυξης.

Οι ΣΔΙΤ είναι συμβάσεις, κατά κανόνα μακροχρόνιες, οι οποίες συνάπτονται μεταξύ ενός δημόσιου και ενός ιδιωτικού φορέα, με σκοπό την εκτέλεση έργων ή/και την παροχή υπηρεσιών.

Ανάλογα με το αντικείμενο της σύμπραξης, το είδος και το μέγεθος της εμπλοκής του ιδιωτικού φορέα, τα έργα ΣΔΙΤ διακρίνονται σε δύο βασικές κατηγορίες:

  • Στην πρώτη κατηγορία ανήκουν τα έργα με αποπληρωμή από τους χρήστες. Αυτά αποτελούν έργα ή υπηρεσίες, για τη χρήση των οποίων μπορεί να καταβληθεί σχετικό αντίτιμο άμεσα από τον χρήστη.
  • Στη δεύτερη κατηγορία ανήκουν τα έργα με πληρωμές διαθεσιμότητας-κοινωνικών υποδομών. Πρόκειται για έργα/υπηρεσίες, τα οποία χρησιμοποιούνται από τους πολίτες, αλλά το κόστος λειτουργίας επιβαρύνει το Δημόσιο.

Σε ένα έργο ΣΔΙΤ κοινωνικών υποδομών (πχ. σχολεία), ο ιδιώτης ανάδοχος αναλαμβάνει τη μελέτη, κατασκευή, συντήρηση και την παροχή υπηρεσιών διαχείρισης του κτιρίου (ενεργειακή διαχείριση, καθαριότητα κλπ.) για 20-30 έτη. Το έργο υλοποιείται πλήρως με ιδιωτικά κεφάλαια (δεν εκταμιεύει το Δημόσιο κατά την περίοδο κατασκευής), και το Δημόσιο καταβάλλει για την περίοδο λειτουργίας ένα ετήσιο αντίτιμο βάσει προκαθορισμένων κριτηρίων απόδοσης. Ο ιδιώτης ανάδοχος θα ελέγχεται για την ποιότητα του έργου και την παροχή των υπηρεσιών συνεχώς επί 20-30 έτη, και ουσιαστικά εισάγεται μία διαφορετική νοοτροπία ως προς το δημόσιο έργο, με έμφαση στις προδιαγραφές αποτελέσματος οι οποίες κρίνονται συνεχώς κατά την περίοδο λειτουργίας.

Παρά τις δυσκολίες του χρηματοπιστωτικού τομέα, ο τομέας ΣΔΙΤ διατηρεί τη δυναμική του σε ευρωπαϊκό επίπεδο, όπου το πρώτο εξάμηνο του 2011 υπεγράφησαν χρηματοδοτικές συμβάσεις για έργα αξίας περίπου δέκα δισ. ευρώ, εκ των οποίων το 1,1 δισ. ευρώ αφορούσε σε έργα διαχείρισης απορριμμάτων, τομέας με σημαντικές προοπτικές και στην Ελλάδα.

Στην Ελλάδα προχωρούμε συστηματικά στη δημοπράτηση αναγκαίων κοινωνικών υποδομών, στην αξιοποίηση κοινοτικών πόρων σε αναπτυξιακά έργα, όπως στον τομέα ΤΠΕ και διαχείρισης απορριμμάτων, καλώντας παράλληλα τους δήμους και τις περιφέρειες να αναδείξουν σημαντικά αναπτυξιακά έργα. Ο προσεκτικός σχεδιασμός και η υλοποίηση έργων ΣΔΙΤ δύναται να αποτελέσει ένα ακόμα σημαντικό αναπτυξιακό εργαλείο προς όφελος του Δημοσίου και της υγιούς επιχειρηματικότητας.
Οι ΣΔΙΤ μπορούν να δώσουν το έναυσμα για την αλλαγή νοοτροπίας που απαιτείται, ώστε ο ιδιωτικός τομέας να αναλάβει δεσμεύσεις με μακροπρόθεσμη προοπτική για την παροχή ποιοτικών υπηρεσιών προς το Δημόσιο και μάλιστα με κίνδυνο των δικών του κεφαλαίων, ενώ από την άλλη, και ο δημόσιος τομέας να ασκήσει ουσιαστική εποπτεία με έμφαση στις τελικές υπηρεσίες προς τον πολίτη.