Θετικά μηνύματα παρά τη δύσκολη συγκυρία

Του Δημήτρη Γ. Δημόπουλου

Οι Συμπράξεις Δημοσίου και Ιδιωτικού τομέα (ΣΔΙΤ) αναφέρονται στη μέθοδο υλοποίησης έργων υποδομής, μέσω της οποίας το Δημόσιο παραχωρεί τη χρηματοδότηση, κατασκευή, συντήρηση, λειτουργία και παροχή υπηρεσιών ενός έργου υποδομής για μακροχρόνιο αλλά συγκεκριμένο χρονικό διάστημα στον ιδιωτικό τομέα, έναντι του δικαιώματος εκμετάλλευσης του έργου ή έναντι συμβατικού ανταλλάγματος. Για το σκοπό αυτό, συστήνεται μία εταιρεία ειδικού σκοπού, η οποία έχει ως αποκλειστικό σκοπό την άντληση χρηματοδότησης και την κατασκευή και λειτουργία του έργου για τη διάρκεια της περιόδου σύμπραξης. Οι τομείς, στους οποίους τυγχάνουν εφαρμογής οι συμπράξεις, περιλαμβάνουν τις υποδομές (πχ. αυτοκινητόδρομοι), την αστική ανάπτυξη (πχ. σταθμοί αυτοκινήτων), το περιβάλλον (πχ. διαχείριση απορριμμάτων) και τις υπηρεσίες (πχ. νοσοκομεία, σχολεία, στέγαση δημόσιων υπηρεσιών).

Είναι γεγονός ότι η χρηματοπιστωτική κρίση στη χώρα μας συνέπεσε χρονικά με τη δημοπράτηση των πρώτων έργων ΣΔΙΤ. Σε μία συγκυρία κατά την οποία η ρευστότητα είναι περιορισμένη και το κόστος δανεισμού αρκετά αυξημένο, η υλοποίηση των συμπράξεων συνεχίζεται, ενώ αναζητούνται εναλλακτικοί τρόποι υπέρβασης των δυσκολιών που ανακύπτουν. Οι δυσμενείς συνθήκες άντλησης ρευστότητας αναπόφευκτα επηρεάζουν και την υλοποίηση έργων ΣΔΙΤ, μέσω της δυσχέρειας εξασφάλισης χρηματοδότησης και της σημαντικής αύξησης του κόστους αυτής. Οι τράπεζες τηρούν στάση επιφυλακτικότητας, ιδίως ως προς τα έργα που εξαρτώνται από αμοιβές διαθεσιμότητας από πλευράς Δημοσίου, καθώς η συμμετοχή στη χρηματοδότηση τέτοιων έργων συνεπάγεται ανάληψη κινδύνου ελληνικού Δημοσίου, στον οποίο είναι σε σημαντικό βαθμό εκτεθειμένες. Από την άλλη πλευρά, ως προς τα έργα που εμφανίζουν κάποιο βαθμό ανταποδοτικότητας (πχ. διαχείριση απορριμμάτων), εξετάζονται συμβατικοί τρόποι κατοχύρωσης της πληρωμής των παρεχόμενων υπηρεσιών από τους Οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης (ΟΤΑ) που προωθούν τα οικεία έργα. Παράλληλα, δεδομένων των συνθηκών, οι συμπράξεις απομακρύνονται σταδιακά από το μοντέλο χρηματοδότησης με τραπεζικό δανεισμό κατά 90%, καθώς οι τράπεζες επιθυμούν πλέον συμμετοχή του ιδιωτικού φορέα με ίδια κεφάλαια της τάξης του 30%-40%.

Δεδομένης της δυσμενούς συγκυρίας στην ελληνική και ευρωπαϊκή διατραπεζική αγορά, οι ελληνικές τράπεζες ανέλαβαν την πρωτοβουλία, σε συνεργασία με την ICAP, να αναπτυχθεί ένα σύστημα πιστοποίησης της πιστοληπτικής αξιολόγησης έργων project finance, ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, real estate και ΣΔΙΤ, δηλαδή έργων που χρηματοδοτούνται με τη μέθοδο της δομημένης χρηματοδότησης, με στόχο την άντληση ρευστότητας μέσω της εκχώρησης των συμβάσεων στην Τράπεζα της Ελλάδος. Το σύστημα αυτό, που έχει ολοκληρωθεί και εφαρμόζεται πιλοτικά, αναμένεται να συμβάλει ουσιαστικά στη διευκόλυνση της συμμετοχής των ελληνικών τραπεζών στη χρηματοδότηση έργων, προσφέροντας μέρος της αναγκαίας ρευστότητας.

Ιδιαίτερα σημαντική για την ανάπτυξη του θεσμού των ΣΔΙΤ στην Ελλάδα κρίνεται και η συμμετοχή της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων στη χρηματοδότησή τους. Στην παρούσα φάση, διεξάγονται συζητήσεις με την ΕΤΕπ αναφορικά με τους ακριβείς όρους της συμμετοχής της στα χρηματοδοτικά σχήματα έργων και της υπέρβασης των θεμάτων που άπτονται της υποβάθμισης της πιστοληπτικής ικανότητας της χώρας και των ελληνικών τραπεζών, με την εξεύρεση ισοδύναμων εξασφαλιστικών λύσεων.

Θετική εξέλιξη για την περαιτέρω ανάπτυξη του θεσμού αποτελεί η κατάθεση τροπολογίας από το Υπουργείο Ανάπτυξης, Ανταγωνιστικότητας και Ναυτιλίας στα τέλη του περασμένου Αυγούστου, η οποία αποσαφηνίζει το φορολογικό καθεστώς που διέπει την υλοποίηση έργων ΣΔΙΤ. Η τροπολογία αντιμετωπίζει επιμέρους φορολογικά ζητήματα που αφορούν κυρίως στο χρόνο απόκτησης του εισοδήματος, στο συνολικό κόστος υλοποίησης της σύμβασης σύμπραξης, καθώς και στο χρόνο επιστροφής του πιστωτικού ΦΠΑ για τις εταιρείες ειδικού σκοπού. Η ρύθμιση αυτή αποτελεί ένα ιδιαιτέρως σημαντικό βήμα προς τον καθορισμό ενός σαφούς φορολογικού πλαισίου και την ανάδειξη των ΣΔΙΤ σε ένα πιο αποτελεσματικό εργαλείο ενεργοποίησης της ιδιωτικής πρωτοβουλίας και ενίσχυσης της ανάπτυξης.

Εντέλει, οι ΣΔΙΤ μπορούν να αποτελέσουν χρήσιμο εργαλείο στην κατεύθυνση της δημιουργίας μιας αναπτυξιακής προοπτικής που θα επιτρέψει στη χώρα να ανακτήσει την εμπιστοσύνη των εταίρων της και των διεθνών αγορών. Η δημιουργική συνεργασία έως τώρα όλων των εμπλεκόμενων μερών για την εξεύρεση λύσεων και την υπέρβαση των αντιξοοτήτων της τρέχουσας συγκυρίας καταδεικνύει τη βούληση προς αυτή την κατεύθυνση.