Συμπράξεις στην υπηρεσία του περιβάλλοντος

Του Δημοσθένη Μαυρίδη

Τις τελευταίες δεκαετίες, η ανάγκη προστασίας του φυσικού περιβάλλοντος έχει γίνει ολοένα και πιο επιτακτική, καθώς αναγνωρίζεται ότι αποτελεί κρίσιμο παράγοντα διασφάλισης της δημόσιας υγείας, αλλά και της βελτίωσης του βιοτικού επιπέδου των πολιτών. Για το λόγο αυτό, η Ευρωπαϊκή Ενωση έχει υιοθετήσει κανονισμούς και οδηγίες, βάσει των οποίων θεσμοθετούνται υψηλότερες προδιαγραφές για την προάσπισή του.

Η χώρα μας, ως κράτος-μέλος της ΕΕ, αλλά και ως χώρα που αντλεί οικονομικές υπεραξίες ιδίως από τον τουρισμό και τον πολιτισμό, έχει θέσει και αυτή ως πρωταρχικό στόχο της την προστασία και την αναβάθμιση του περιβάλλοντος μέσα από μία σειρά σημαντικών δράσεων και παρεμβάσεων. Μέσα από τον Εθνικό Σχεδιασμό Διαχείρισης Στερεών Αποβλήτων, προσδιορίζονται οι γενικές κατευθύνσεις για τη διαχείριση των στερεών αποβλήτων στο σύνολο της χώρας, ενώ κάθε περιφέρεια προχωρά στην κατάρτιση Περιφερειακού Σχεδίου Διαχείρισης Στερεών Αποβλήτων, με σκοπό την επιλογή των περιοχών που συγκροτούν τις ενότητες διαχείρισης στερεών αποβλήτων (διαχειριστικές ενότητες). Σύμφωνα με το σχεδιασμό αυτό, οι εργασίες συλλογής και μεταφοράς των στερεών αποβλήτων εκτελούνται με ευθύνη των οικείων ΟΤΑ, ενώ σε κάθε διαχειριστική ενότητα την ευθύνη για την προσωρινή αποθήκευση, μεταφόρτωση, αξιοποίηση και διάθεση των αποβλήτων έχει ο Φορέας Διαχείρισης Στερεών Αποβλήτων.

Σε αυτό το πλαίσιο, καλούμαστε άμεσα -προς εκπλήρωση των νέων υποχρεώσεων διαχείρισης- να διασφαλίσουμε τους αναγκαίους πόρους, ώστε να ιεραρχήσουμε και να υλοποιήσουμε εντός συγκεκριμένων κρίσιμων και στενών χρονικών ορίων ένα μεγάλο όγκο υποδομών που αφορούν στη διαχείριση των στερεών αποβλήτων και στην εν γένει προστασία του περιβάλλοντος. Η τοπική αυτοδιοίκηση και οι φορείς της βρίσκονται αντιμέτωποι με μία καινούργια πραγματικότητα. Πρέπει γρήγορα να κάνουν βήματα που εκκρεμούν σχεδόν μία δεκαετία. Οφείλουν άμεσα να οργανώσουν την κοινωνική και πολιτική συναίνεση, αλλά και τις αναγκαίες αλλαγές στην τιμολόγηση των υπηρεσιών διαχείρισης στερεών αποβλήτων, που θα συμβάλουν στην αναβάθμιση των συστημάτων διαχείρισης στερεών αποβλήτων στα ευρωπαϊκά πρότυπα. Επίσης, πρέπει να μάθουν να διαχειρίζονται τα στερεά απόβλητα όχι μόνο βάσει των σχεδιασμών των δημόσιων έργων, όπως μέχρι σήμερα, αλλά επιδιώκοντας συγκεκριμένα μετρήσιμα αποτελέσματα αναφορικά με την ανάκτηση υλικών και ενέργειας, την ανακύκλωση και τη μείωση αποβλήτων.

Η πρόκληση είναι σαφής: η τοπική αυτοδιοίκηση πρέπει να αλλάξει σελίδα στο βιβλίο των απορριμμάτων. Από το σχεδιασμό έργων πρέπει να περάσουμε στη λειτουργία συστημάτων και από τη σιγουριά των κοινοτικών χρηματοδοτήσεων στη δημιουργία βιώσιμων φορέων διαχείρισης που θα πραγματώνουν την περιβαλλοντικά ασφαλή διαχείριση των απορριμμάτων σε καθημερινή βάση. Τα δεδομένα αυτά καθιστούν αναγκαία τη χρήση επιπρόσθετων χρηματοοικονομικών εργαλείων με τον έως σήμερα συμβατικό τρόπο υλοποίησης των υποδομών, ώστε να επιτύχουμε τον Εθνικό Στρατηγικό Σχεδιασμό σε αυτό τον τομέα προτεραιότητας.

Ενα τέτοιο καινοτομικό εργαλείο είναι και οι Συμπράξεις Δημοσίου και Ιδιωτικού Τομέα (ΣΔΙΤ), οι οποίες προβάλλουν ως μία ιδιαίτερα ελκυστική και πρόσφορη λύση.

Η ιδιωτική χρηματοδότηση δίνει σήμερα τη δυνατότητα στο Δημόσιο να αποφύγει τις δυσχέρειες στη χρηματοδότηση των έργων και να εξασφαλίσει τους πόρους για την ταυτόχρονη υλοποίηση περισσότερων υποδομών. Επιπρόσθετα, η καινοτομία και η τεχνογνωσία των ιδιωτικών φορέων εξασφαλίζει το σωστό σχεδιασμό των υποδομών αυτών, ενώ η ανάληψη της συντήρησης και λειτουργίας τους σε μακροχρόνια βάση εξασφαλίζει την παροχή ποιοτικότερων υπηρεσιών προς τους πολίτες.
Σε κάθε περίπτωση, όμως, η διασφάλιση του κοινωνικού και δημόσιου συμφέροντος για την επιτυχή εφαρμογή ολοκληρωμένων πολιτικών διαχείρισης αστικών στερεών αποβλήτων μέσα από ΣΔΙΤ απαιτεί την ενεργό συμμετοχή της πολιτείας, των φορέων της τοπικής αυτοδιοίκησης, αλλά και των τοπικών κοινωνιών, σε όλη τη διαδικασία υλοποίησης μίας σύμπραξης. Ιδιαίτερα η παρακολούθηση της εκτέλεσης των παρεχόμενων από τους ιδιώτες υπηρεσιών διασφαλίζει τα συμφέροντα των πολιτών και την επιτυχή εφαρμογή των ολοκληρωμένων πολιτικών διαχείρισης αστικών στερεών αποβλήτων.
Πιο συγκεκριμένα, το Δημόσιο έρχεται να συμπληρώσει τα δημοτικά τέλη για τη διαχείριση των αποβλήτων με ετήσιες πληρωμές του προς τον ιδιωτικό φορέα σύμπραξης, καθ' όλη τη διάρκεια λειτουργίας των υποδομών, πληρωμές άμεσα συνδεδεμένες με την ποιότητα και τη διαθεσιμότητά τους. Με τον τρόπο αυτό εξασφαλίζεται η υλοποίηση και η εύρυθμη λειτουργία των απαραίτητων για την προστασία του περιβάλλοντος υποδομών, χωρίς τη σημαντική αύξηση των τελών που πληρώνουν σήμερα οι πολίτες και την υπέρμετρη επιβάρυνσή τους.

Γίνεται, συνεπώς, σαφές ότι, εφόσον υπάρξει η απαραίτητη συνεργασία των φορέων της τοπικής αυτοδιοίκησης, η υλοποίηση των έργων ολοκληρωμένων εγκαταστάσεων διαχείρισης αστικών αποβλήτων μέσω ΣΔΙΤ μπορεί να προσφέρει στη χώρα μας τη δυνατότητα να εναρμονιστεί άμεσα με το κανονιστικό πλαίσιο της ΕΕ, αποφεύγοντας με τον τρόπο αυτό τις δυσμενείς οικονομικές επιπτώσεις από τη μη ολοκλήρωση του εθνικού σχεδιασμού και την επιβολή προστίμων. Αλλωστε, οι ΣΔΙΤ αποτελούν ένα θεσμό που εφαρμόζεται σήμερα με επιτυχία στον τομέα της διαχείρισης αποβλήτων σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες.

Τα αποτελέσματα της εφαρμογής τους αποδεικνύουν ότι συμβάλλουν αποφασιστικά στην προστασία, αναβάθμιση και αειφόρο διαχείριση του περιβάλλοντος, που αποτελεί το υπόβαθρο για την προστασία της δημόσιας υγείας και τη βελτίωση της ποιότητας ζωής των πολιτών.

Ως ΔΙΑΔΥΜΑ έχουμε αναλάβει την ευθύνη της πρώτης πιλοτικής προσπάθειας για την αξιοποίηση των ΣΔΙΤ στα στερεά απόβλητα και πιστεύουμε ότι μπορούμε να συμβάλουμε θετικά σε πανελλαδικό επίπεδο. Το αντικείμενο της σύμπραξης αφορά στη μελέτη, χρηματοδότηση, κατασκευή, συντήρηση, τεχνική διαχείριση και λειτουργία των υποδομών, με σκοπό την πλήρωση των περιβαλλοντικών στόχων που έχουν τεθεί από τις κοινοτικές οδηγίες σχετικά με τη διαχείριση στερεών αστικών απορριμμάτων. Το ενδεικτικό προϋπολογιζόμενο κόστος κατασκευής, συντήρησης και λειτουργίας των υποδομών του συστήματος διαχείρισης απορριμμάτων θα ανέλθει στα 118 εκατ. ευρώ.

Για να πετύχουν οι ΣΔΙΤ, απαραίτητη προϋπόθεση είναι μια δίκαιη κατανομή των κινδύνων μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού τομέα. Η κατανομή αυτή θα πρέπει να κάνει εξαρχής σαφές ποιοι κίνδυνοι βαρύνουν εξολοκλήρου το δημόσιο τομέα, ποιοι τον ιδιωτικό και για ποιους κινδύνους θα υπάρχει αμοιβαίος επιμερισμός. Και σε αυτή την κατεύθυνση, πιστεύουμε ότι η εμπειρία της ΔΙΑΔΥΜΑ θα αποτελέσει σημαντική βοήθεια πανελλαδικά. Θέλω να τονίσω ότι η υλοποίηση των ΣΔΙΤ είναι απαραίτητο να γίνεται οικοδομώντας τη μέγιστη δυνατή συναίνεση και εμπιστοσύνη σε τοπικό επίπεδο, εφόσον αυτός είναι θεμελιώδης όρος για να έχουμε βιώσιμα συστήματα και να προσελκύσουμε επενδυτές.
Η εμπειρία της ΔΙΑΔΥΜΑ αποδεικνύει ότι αυτές οι σχέσεις οικοδομούνται βήμα-βήμα και είναι στέρεες μόνον όταν βασίζονται στην επίδειξη καλών αποτελεσμάτων. Για το λόγο αυτό, η πιο σημαντική προϋπόθεση, για να υλοποιηθεί μία επιτυχημένη ΣΔΙΤ, είναι να υπάρχει ένας οργανωμένος και αποτελεσματικός φορέας διαχείρισης.