Προσαρμογή στη νέα πραγματικότητα

Του Μιχάλη Τσαμάζ

Στον επιχειρηματικό στίβο το να αλλάζεις ανάλογα με τις συνθήκες που επικρατούν στο περιβάλλον είναι καθημερινή πρακτική. Ξεχωρίζουν αυτοί που προλαμβάνουν τις εξελίξεις και σχεδιάζουν με μακρινό ορίζοντα. Οταν τα δεδομένα δυσκολεύουν ή υπάρχουν ανατροπές, ανασυντάσσουν δυνάμεις και ξεδιπλώνουν νέα στρατηγική. 

Πολλά λέγονται και θα ακουστούν ακόμη για τις αιτίες της σημερινής κρίσης στη χώρα μας. Ενα δυσκίνητο και τεράστιο κράτος που χτίστηκε χρόνο με το χρόνο επάνω σε πελατειακές σχέσεις και περιορίστηκε στην (κακο)διαχείριση των κοινοτικών κονδυλίων; Η ανύπαρκτη παραγωγή; Οι υπερβολές από το χρηματοπιστωτικό σύστημα που οδήγησαν νοικοκυριά και επιχειρήσεις σε υπερχρέωση; Οι πολίτες που αφέθηκαν σε μία επίπλαστη ευημερία; Το συμπέρασμα για τον ακριβοδίκαιο επιμερισμό ευθυνών ανήκει στο σύγχρονο ιστορικό, ενώ το έργο της αποκατάστασης σε όλους μας.

Τα συμπτώματα της κρίσης εκτός από πρωτοσέλιδα σε παγκόσμιο επίπεδο είναι πλέον ορατά στην καθημερινότητά μας: δυσβάστακτο χρέος για το κράτος και τους πολίτες, ανεργία που απειλεί το ένα πέμπτο των εργαζομένων, κοινωνική αναταραχή και αύξηση της εγκληματικότητας, έλλειψη ρευστότητας στην αγορά.
Η ανοικοδόμηση απαιτεί σκληρή δουλειά, κόστος και χρόνο, ενώ το διάστημα της προσαρμογής θα είναι επίπονο. Βασική προϋπόθεση είναι να ξεχάσουμε ό,τι ξέραμε μέχρι σήμερα και να προσαρμοστούμε στη νέα πραγματικότητα, αλλάζοντας εξολοκλήρου τη νοοτροπία και την πρακτική μας. Η εικονική πραγματικότητα των προηγούμενων ετών έχει παρέλθει δίνοντας τη θέση της στη σκληρή δουλειά, στην αμοιβή βάσει προσφοράς και στη συλλογικότητα. Για αυτό και η σημερινή διαχείριση της κρίσης χρειάζεται όραμα, σχεδιασμό και μακρόπνοους στόχους.

Η διόρθωση των ελλειμμάτων και η αποκλιμάκωση του δημόσιου χρέους δεν αρκούν ως δικαιολογία για τις θυσίες που απαιτούνται, αλλά πρέπει να συνοδεύονται με προοπτική για κάτι καλύτερο. Το στοίχημα της αλλαγής του κράτους προαπαιτεί την επανάκτηση της εμπιστοσύνης των πολιτών. Ενα πολύ μικρότερο και αποτελεσματικότερο κράτος με χρηστή διακυβέρνηση, διαφάνεια, δίκαιη κατανομή της φορολογίας, σχεδιασμένο για να υπηρετεί και όχι να ταλαιπωρεί τον πολίτη -ένα πραγματικό κράτος δικαίου- δεν είναι εφικτό από τη μία ημέρα στην άλλη. Υπάρχουν όμως quick wins, όπως η αναβάθμιση των υπηρεσιών που παρέχουν οι διαδικασίες και οι λειτουργοί του κράτους στους πολίτες, ελάχιστη υποχρέωση προς την κοινωνία, χωρίς την αποδοχή της οποίας η προσπάθεια ανοικοδόμησης δεν θα τελεσφορήσει. Στην ίδια κατηγορία ανήκει και η διασφάλιση ότι η γραφειοκρατία δεν θα σταθεί εμπόδιο στους άμεσους στόχους της χώρας. Οι μηχανισμοί που υπάρχουν δεν είναι ικανοί να υλοποιήσουν το μετασχηματισμό του κράτους. Η καλή και ικανή διοίκηση δεν επαρκεί χωρίς το ανθρώπινο δυναμικό που με τα σωστά πλέον κίνητρα θα κάνει πράξη τις στρατηγικές κατευθύνσεις. Η συναίνεση και ομαδικότητα που έχουν εκλείψει θα πρέπει να επανέλθουν και στην πολιτική ζωή, κάτι που θα απαιτηθεί και από το ενδεχόμενο κυβερνήσεων συνεργασίας για το επόμενο διάστημα. Σε πολλά επίπεδα το κράτος έχει να διδαχθεί από το παράδειγμα των επιτυχημένων επιχειρήσεων. Τέτοια είναι η περίπτωση της COSMOTE που αποτελεί πρότυπο ανάπτυξης σε πανευρωπαϊκό επίπεδο -η εταιρεία είναι πρώτη μεταξύ των πρώτων στην Ευρώπη- χάρη στη δυνατή και δεμένη διοικητική της ομάδα και στην αποτελεσματικότητα των ανθρώπων της.

Η επιχειρηματικότητα δεν έχει την πολυτέλεια, αλλά ούτε και της αρμόζει να περιμένει τις εξελίξεις. Ούτε χρειάζεται κατεύθυνση πολιτικής από το εξωτερικό και τους εταίρους, καθώς οι δυνατότητες για την ανάπτυξη στην Ελλάδα μάς είναι γνωστές: εξωστρέφεια, τουρισμός σε συνδυασμό με τις κατάλληλες υποδομές (θαλάσσιες μεταφορές, μαρίνες), νέα ενέργεια, τεχνολογία, βιολογικές καλλιέργειες, αλλά και μεταφορές και logistics κοκ. Οι δυνατότητες αυτές μαζί με τον κανόνα προσφορά-ζήτηση και όχι η προοπτική επιχορήγησης κινούν πλέον και την αναδυόμενη νέα επιχειρηματικότητα. Ανασυντάσσοντας δυνάμεις, οι μεγάλες ελληνικές επιχειρήσεις έχουν ήδη μπει σε τροχιά μετασχηματισμού. Ενδεικτικό είναι το παράδειγμα του ΟΤΕ, του πρώην κρατικού μονοπωλίου που αποτέλεσε μικρογραφία της ελληνικής οικονομίας και κοινωνίας. Η προσπάθεια που ξεκίνησε στην εταιρεία λίγα χρόνια πριν και συνεχίζεται σήμερα αποβλέπει στον εκσυγχρονισμό της και στην ανάδειξη της πραγματικής της δυναμικής. Μεταξύ άλλων, με καλύτερα προϊόντα και υπηρεσίες, αποτελεσματικότερη οργάνωση και λειτουργία, λιγότερη γραφειοκρατία και καθυστερήσεις. Το χαρτοφυλάκιο του μετασχηματισμού του ΟΤΕ συμπληρώνεται με την καλλιέργεια μιας κουλτούρας που επιβραβεύει τους καλύτερους και το κυριότερο ίσως, την αλλαγή στον τρόπο που σκεφτόμαστε, όπου το όραμα, οι στόχοι και οι ευθύνες αφορούν όλους.

Η επόμενη ημέρα για όλους μας θα βασιστεί πάνω στην επιχειρηματικότητα για τη διατήρηση της απασχόλησης και τη δημιουργία θέσεων εργασίας, την τροφοδότηση της οικονομίας με επενδύσεις, ακόμη και την απόδοση μερίσματος στην κοινωνία ή τις απαραίτητες συμπράξεις με το μικρότερο δημόσιο τομέα. Οι ελληνικές επιχειρήσεις, έχοντας αποδείξει εν μέσω αγκυλώσεων ότι μπορούν να είναι ανταγωνιστικές, θα συνεχίσουν αυτό που ξέρουν να κάνουν μέσα από τον επαγγελματισμό στις υπηρεσίες, την επένδυση στην καινοτομία, τη σκληρή δουλειά, την αξιοκρατία και την ομαδικότητα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα ανταγωνιστικότητας είναι η αγορά κινητής τηλεφωνίας που, παρά τα εμπόδια από ένα γραφειοκρατικό και αναποτελεσματικό νομικό πλαίσιο για την αδειοδότηση των δικτύων, ξεχωρίζει για την ανάπτυξή της, τις υψηλού επιπέδου υπηρεσίες σε συνδυασμό με τις χαμηλές τιμές για τον καταναλωτή. Το 2010 ο κλάδος συμμετείχε στο ΑΕΠ με 3.645 εκατ. ευρώ, ποσοστό 1,6%, ενώ τα εισοδήματα που δημιουργεί μαζί με τα πολλαπλασιαστικά αποτελέσματα ανέρχονται σε 3,5% του ΑΕΠ. Η συνεισφορά θα ήταν μεγαλύτερη με μεταβολές στη φορολογία και το θεσμικό πλαίσιο. Αντίστοιχη δυναμική μπορεί να ξεκλειδωθεί και από την ανάπτυξη της σταθερής ευρυζωνικότητας και των σχετικών υπηρεσιών από βιώσιμους παρόχους όπως ο ΟΤΕ.

Οι αγορές θα πρέπει να αφεθούν ελεύθερες να λειτουργήσουν χωρίς κανόνες στρέβλωσης που τιμωρούν την επιτυχία και πνίγουν εντέλει την ανάπτυξη και τον ίδιο τον ανταγωνισμό. Ο εκσυγχρονισμός του πλαισίου λειτουργίας των επιχειρήσεων και ό,τι απαιτείται για τη στήριξη των επενδύσεων πρέπει να προχωρήσει αμελλητί. Δεν αρκεί να μιλάμε μόνο για ριζικές μεταρρυθμίσεις με στόχο την ανάπτυξη. Δεν αρκούν τα ευχολόγια. Η επιχειρηματικότητα είναι το μέλλον που θα οδηγήσει τη χώρα σε χρηματοπιστωτική σταθερότητα. Θα δημιουργήσει μια δυνατή αλυσίδα αξίας όπου τα οφέλη από την ανάπτυξη δεν θα είναι προνόμιο μιας ελίτ, αλλά κτήμα όλων, καθώς με το χρόνο, το νέο κοινωνικό κράτος θα ενισχύεται μέσα από τις υπεραξίες των πλεονασμάτων από την οικονομία.

Μέσα από τις αδιαμφισβήτητες δυσκολίες στις οποίες μας υποβάλλει η παρούσα κατάσταση, μας δίνει, παράλληλα, μια μοναδική ευκαιρία: να επαναπροσδιοριστούμε σε όλα τα επίπεδα. Περνώντας από το στενά ατομικό με το οποίο πορευτήκαμε για πολλές δεκαετίες, στο συλλογικό, μπορούμε, ως οργανωμένα σύνολα και μονάδες, να πιέσουμε για τις αλλαγές που θέλουμε να δούμε, να χτίσουμε από την αρχή -όπου είναι απαραίτητο- και να ξεκινήσουμε επιτέλους να παράγουμε έργο, συλλογικό.